Tarımsal üretimde pestisit maruziyeti küresel tehdit oluşturuyor

10 Eylül 2026 · akdenizmanset.com.tr

Uluslararası araştırmalar yılda 400 milyondan fazla tarım çalışanının pestisit kaynaklı akut zehirlenmeye maruz kaldığını ortaya koyarken, Türkiye hasat öncesi denetimler ve biyolojik mücadeleyle kimyasal riskleri azaltmayı hedefliyor.

Küresel Pestisit Tehdidi ve Zehirlenmeler

Eylül 2026'da yayımlanan uluslararası bir araştırma, tarımsal üretimde kullanılan kimyasal ilaçların insan sağlığı üzerindeki yıkıcı etkilerini ortaya koydu. Açıklanan verilere göre dünya genelinde tarım sektöründe çalışan 934 milyon üretici ve işçinin yaklaşık yüzde 46'sına karşılık gelen 402 ila 433 milyon kişi her yıl istem dışı akut zehirlenmeye maruz kalıyor. Araştırma sonuçları, pestisit maruziyetine bağlı yıllık can kaybının yaklaşık 11 bin seviyesinde gerçekleştiğini gösteriyor.

Tarımsal Çevre ve Maruziyet Riskleri

Kimyasal ilaç kullanımı yalnızca tarımsal verimlilik kriteri üzerinden ele alınamayacak kadar geniş çevresel sonuçlar barındırıyor. Tarlada çalışan çiftçilerin koruyucu ekipman kullanmaması, tavsiye edilen doz aşımı, hasat aralığına uyulmaması ve kayıtsız ürün tercihleri sağlık risklerini hızla artırıyor. Bu yanlış uygulamalar doğrudan toprağı, yeraltı sularını, havayı ve ekosistemdeki biyolojik çeşitliliği kirleterek tarımsal sürdürülebilirliği temelden sarsıyor.

Türkiye'de Bitki Sağlığı Kayıt Sistemi

Tarım ve Orman Bakanlığı, maruziyet risklerini takip edebilmek için Bitki Sağlığı Kayıt Sistemi bünyesinde Zehirlenme Modülü yürütüyor. Bakanlığın 2025 Bitki Sağlığı Uygulama Programı kapsamında, bitkisel üretimde kullanılan ilaçlardan kaynaklanan insan ve hayvan zehirlenmeleri resmi kayda alınıyor. Aynı zamanda yıllık pestisit tüketim miktarları da düzenli olarak derlenerek mesleki maruziyetin şeffaf biçimde izlenmesi amaçlanıyor.

Hasat Öncesi Denetimler ve Yaptırımlar

Bakanlığın 2025 yılı bütçe sunumuna göre 81 ilde 55 ürünü kapsayan risk esaslı hasat öncesi denetimler aralıksız sürdürülüyor. Son üç yılda denetim sayısı yüzde 40 artırılarak 246 bin 946'ya çıkarılırken, kalıntı oranı yüzde 35 ve Avrupa Birliği RASFF bildirimleri yüzde 54 azaldı. Trabzon'da 2025 yılında incelenen 40 numunenin 7'sinde hatalı kullanım belirlenerek üreticilere 147 bin 42 lira ceza kesildi.

Entegre ve Biyolojik Mücadele Adımları

Kimyasal kullanımını sınırlandırmak amacıyla alternatif tarımsal mücadele yöntemleri desteklenmeye devam ediyor. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre entegre zararlı yönetimi alanı 0,28 milyon dekardan 4,6 milyon dekara çıkarılırken, zararlı 223 aktif maddenin kullanımı tamamen yasaklandı. İstanbul'da ise örtüaltı üreticisi 785 kişiye binlerce mavi ve sarı yapışkan tuzak dağıtılarak biyoteknik mücadele yaygınlaştırıldı.

Sürdürülebilir Tarım ve Üretici Eğitimi

Pestisit kaynaklı riskleri kalıcı olarak çözmek yalnızca cezai işlemlerle değil, üreticilere ekonomik ve uygulanabilir alternatifler sunmakla mümkün görünüyor. Erken uyarı sistemleri, biyolojik mücadele destekleri ve koruyucu ekipman kullanımı güvenilir gıda zincirinin temelini oluşturuyor. Tarladaki üreticinin sağlığını güvence altına almayan hiçbir tarım modelinin tüketiciye tam anlamıyla güvenilir ve sağlıklı gıda sunamayacağı açıkça anlaşılıyor.

English