Küresel ayçiçeği ithalatının yüzde 44'ü Türkiye'ye yöneldi

29 Eylül 2026 · Tarım Dünyası

Kuraklık ve bölgesel lojistik krizlerin gölgesinde Türkiye, işleme ve ihracat merkezi kimliğini korumak adına küresel ayçiçeği ithalatındaki payını yüzde 44,5 seviyesine çıkardı.

Türkiye'de tarımsal üretim planlaması kapsamına alınan stratejik yağlı tohumlar arasında ayçiçeği, soya, kanola ve aspir ilk sıralarda yer almaktadır. Mısır ve pamuğun da bitkisel yağ üretimindeki kritik payları dolayısıyla planlamaya dahil edilmesiyle tüm yağ bitkileri koruma havuzuna alınmıştır. Ülke genelinde mevcut ayçiçeği üretiminin yaklaşık yüzde 70'i kuru tarım şartlarında tamamen yağışlara bağımlı yürütülürken, sulu koşullarda gerçekleştirilen pay yüzde 30 seviyesinde kalmaktadır. Mısır ve pamuğa kıyasla daha az su isteyen ayçiçeği, kuraklık riski karşısında çiftçiler için temel seçenek haline gelmektedir.

Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü tarafından yayınlanan rapora göre, 2025/2026 sezonunda 996 bin hektar ekim alanından 1,9 milyon ton ürün elde edilmiştir. Türkiye İstatistik Kurumu Bitkisel Üretim 1. Tahmin verilerinde ise 2026 yılı üretiminin yüzde 16,2 artış göstererek 2,3 milyon tona ulaşacağı öngörülmektedir. Sektör paydaşları ile resmi istatistikler arasında görülen 500-600 bin tonluk fark dikkat çekmektedir. Türkiye aynı dönemde dünya ihracat sıralamasında 7. sırada yer alırken 8 aylık dönemde 1,3 milyon ton tohum ithal edilmiştir.

Resmi verilere göre Türkiye'nin ayçiçeğinde kendine yeterlilik oranı 2024/2025 sezonunda yüzde 63 seviyesine kadar gerilemiştir. Ülkenin küresel ithalattaki payı 2024/2025 sezonunda yüzde 30,2 iken, 2025/2026 döneminde yüzde 44,5 seviyesine tırmanarak dünya genelindeki ticaretin neredeyse yarısını oluşturmuştur. Söz konusu devasa ithalat sadece iç piyasa tüketimi için yapılmamaktadır. Türkiye, ithal ettiği tohum ve ham yağı kendi tesislerinde işleyip rafine yemeklik yağ haline getirerek komşu coğrafyalara ve küresel pazarlara ihraç eden önemli bir işleme merkezi konumundadır.

Amerika Tarım Bakanlığı tarafından hazırlanan raporda Türkiye'nin 2026/2027 sezonundaki üretim görünümünün önceki döneme göre iyileşme göstereceği bildirilmektedir. Ancak raporda, Ağustos 2026 itibarıyla Rusya-Ukrayna savaşı sebebiyle Karadeniz kargo trafiğinin durma noktasına gelmesinin ham yağ tedarikini aksattığı vurgulanmaktadır. İthalatçıların ortaya çıkan ham yağ açığını kapatabilmek için diğer alternatif tedarikçilerden doğrudan ayçiçeği tohumu alımına yönelecekleri kaydedilmektedir. Karadeniz'deki derin su limanlarında yaşanan güvenlik riskleri, sektörü nehir limanlarına ve batı komşularına yönlendirerek ticaret dinamiklerini kökten değiştirmiştir.

USDA verilerine göre Türkiye'nin 2026/2027 pazarlama yılındaki ayçiçeği ekim alanının 770 bin hektara ulaşması beklenmektedir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın Arazi Kullanımını Geliştirme Projesi desteğiyle İç Anadolu, Ege ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde kuraklığa dayanıklı ekimler genişlemektedir. Buna karşın, geleneksel üretim merkezi olan Trakya bölgesinde ekim alanları kuraklık ve yetersiz getiri nedeniyle yaklaşık yüzde 10 daralmıştır. Trakya'daki üreticilerin bir bölümü daha yüksek kâr marjı vadeden arpa ve kolza üretimine geçmiş, bu da bölgesel dengeleri etkilemiştir.

Ekim alanlarındaki hafif toparlanma ve ülke genelinde kaydedilen elverişli hava koşulları sayesinde tohum rekoltesinde artış beklenmektedir. USDA projeksiyonuna göre ayçiçeği tohumu üretimi 550 bin tonluk yükselişle 1 milyon 800 bin ton seviyesine ulaşacaktır. Bir önceki yıl özellikle Trakya'da yaşanan şiddetli kuraklık ağır rekolte kayıplarına yol açmıştı. Yeni sezonda iç tüketim ihtiyacının 3,4 milyon ton civarında şekilleneceği hesaplanmaktadır. Bu tüketim hacmi içerisinde doğrudan gıda sanayisinin yanı sıra yıllık 200 bin tonluk çerezlik çekirdek kullanımı da yer almaktadır.

USDA raporu Türkiye'nin 2026/2027 sezonunda 1,8 milyon ton ayçiçeği tohumu ithal edeceğini öngörmektedir. İthalatçı firmalar şimdiden sezonun ilk üç ayı için 400 bin tonluk teslimat anlaşması imzalamıştır. 2025/2026 sezonunun ilk 11 aylık döneminde 1,58 milyon tonluk tohum sevkiyatı yapılmıştır. Bu ithalatın 652 bin tonluk kısmı Romanya'dan, 481 bin tonluk bölümü Moldova'dan ve 268 bin tonluk payı Bulgaristan'dan tedarik edilmiştir. Karadeniz'deki derin liman tıkanıklıkları, nehir taşımacılığı ve batı koridorunun önemini kritik boyutta artırmıştır.

Türkiye'nin 2026/2027 pazarlama yılı ayçiçeği çekirdeği ihracatının 175 bin ton seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bu ihracat kalemi sanayi tipi tohumlardan ziyade katma değeri yüksek olan sertifikalı ekimlik tohumlar ile çerezlik ayçiçeğinden oluşmaktadır. Bir önceki 2025/2026 pazarlama yılında aynı nitelikteki çekirdek ihracatı 125 bin ton olarak kaydedilmiştir. USDA projeksiyonlarında ülkenin dönem sonu ayçiçeği tohumu stok miktarının ise piyasa istikrarını koruyarak geçmiş sezondaki gibi 96 bin ton düzeyinde kalacağı belirtilmiştir.

Yurtiçi kırma tesislerindeki kapasite artışına paralel olarak 2026/2027 sezonunda ayçiçeği tohumu küspesi üretiminin 1 milyon 745 bin tona ulaşması beklenmektedir. Yem sanayisinden gelen güçlü taleple birlikte toplam küspe tüketiminin 2,3 milyon ton olacağı öngörülmektedir. Yerli tohum işlemesindeki yükseliş sayesinde küspe ithalatının 300 bin ton gerileyerek 600 bin tona ineceği hesaplanmaktadır. Önceki 11 aylık dönemdeki 863 bin tonluk küspe ithalatında ana tedarikçiler 803 bin tonla Rusya, 24 bin 500 tonla Ukrayna ve 20 bin tonla Bulgaristan olmuştur.

Türkiye'nin ayçiçeği yağı üretiminin 2026/2027 döneminde 1,1 milyon tondan 1,4 milyon tona yükseleceği öngörülmektedir. Buna karşın zeytinyağı üretimindeki var yılı döngüsü nedeniyle yerli ayçiçeği yağı tüketiminin 1,17 milyon tona gerileyeceği tahmin edilmektedir.

Amerika Tarım Bakanlığı tarafından yayınlanan Türkiye Yağlı Tohumlar ve Ürünleri Yarı Yıllık Raporu bünyesinde yer alan tüketim değerlendirmesinde şu ifadeler kaydedilmiştir:

Karadeniz'deki sevkiyat riskleri yaz döneminde perakende yağ fiyatlarını litrede 90 liradan 100 liraya yükseltmiştir.

Amerika Tarım Bakanlığı Türkiye Yağlı Tohumlar ve Ürünleri Yarı Yıllık Raporu kapsamında iç piyasa regülasyonları ve fiyat hareketlerine ilişkin şu tespitler paylaşılmıştır:

Amerika Tarım Bakanlığı Türkiye Yağlı Tohumlar ve Ürünleri Yarı Yıllık Raporu verilerinde Türkiye'nin dış satım performansına dair şu projeksiyonlar aktarılmaktadır:

English