İklim krizi kırsaldaki sosyoekonomik eşitsizlikleri derinleştiriyor

14 Eylül 2026 · Milliyet Ekonomi

İklim değişikliği ve su kıtlığı tarımsal üretim araçlarına erişimi kısıtlarken, kırsal alandaki yapısal eşitsizlikleri ve bakım yükünü artırıyor.

İklim Krizi ve Toplumsal Eşitsizlik

İklim değişikliği kırsalda ve kentlerde yaşayan bireyleri farklı biçimlerde etkilerken mevcut sosyoekonomik eşitsizlikleri daha da derinleştiriyor. Kaynaklara, tarımsal hizmetlere, finansmana ve karar alma mekanizmalarına erişimde karşılaşılan yapısal engeller, kadınların iklim krizinin olumsuz sonuçlarını çok daha ağır yaşamasına yol açıyor. Gerekli uyum ve destekleme tedbirleri alınmadığı takdirde bu süreç kırsal yoksulluğu tırmandırırken, eğitim ve gelir yaratıcı faaliyetlere erişimi ciddi ölçüde kısıtlıyor.

Tarım Arazileri ve Üretim Araçlarına Erişim

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi verilerine göre, dünya genelindeki ülkelerin yaklaşık yüzde 80’inde kadınların yarısından azı tarım arazileri üzerinde mülkiyet veya güvenceli kullanım hakkına sahip durumda bulunuyor. Tarım arazisine, finansman kaynaklarına, modern tarım teknolojilerine, tarımsal bilgiye ve temel üretim araçlarına yönelik bu sınırlı erişim, kadın üreticilerin geçim kaynaklarını koruma ve değişen iklim koşullarına uyum sağlama kapasitesini önemli ölçüde zayıflatıyor.

Bakım Yükü ve Su Kıtlığı

İklim kaynaklı kuraklık ve su kıtlığı, ailelerin gıda ve su temini yükünü doğrudan artırıyor. Küresel ölçekte kadınlar erkeklere kıyasla yaklaşık 2,5 kat daha fazla ücretsiz bakım ve ev içi iş üstlenirken, Türkiye’de bu oran 4 katın üzerine çıkıyor. Şebeke suyunun bulunmadığı veya su kaynaklarının kuruduğu kırsal alanlarda su ve yakıt temin etme zorunluluğu, kadınların ve genç kızların iş gücünden ve eğitimden kopmasına neden oluyor.

Göç Dinamikleri ve Altyapı İhtiyacı

İklim değişikliği ve şiddetli doğal afetler neticesinde yaşam alanlarını terk etmek zorunda kalan bireylerin yaklaşık yüzde 80’ini kadınlar ve kız çocukları oluşturuyor. Bu durum, iklim dayanıklılığının sadece sulama altyapısı, yol veya bina inşa etmekle sağlanamayacağını açıkça ortaya koyuyor. Kapsayıcı erken uyarı sistemleri, afet hazırlık planları, sosyal koruma ve tarımsal destekleme mekanizmalarının tüm üreticileri kapsayacak biçimde yapılandırılması zorunlu hale geliyor.

UN Women ve Kapsayıcı Politikalar

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women), iklim ve çevre mücadelesini yalnızca teknik bir alan olarak görmeyip sürdürülebilir tarımsal kalkınma ve ekonomik güçlenmeyle doğrudan bağlantılı bir süreç olarak ele alıyor. Kurum, hükümetlere toplumsal cinsiyete duyarlı çevre ve tarım politikaları geliştirmeleri konusunda teknik rehberlik sağlarken, sahadaki kadın kooperatifleri ve yerel üretici birliklerinin iklim şoklarına karşı direncini artırmayı amaçlayan destek programları yürütüyor.

COP31 Öncesi İklim Adaleti Vurgusu

Antalya’da 9-20 Kasım tarihlerinde düzenlenecek COP31 İklim Zirvesi öncesinde Hukuk, Doğa ve Toplum Vakfı Direktörü Avukat Özlem Altıparmak iklim eyleminin salt teknik tedbirlerden ibaret olmadığını belirterek şu değerlendirmede bulundu:

"İklim krizinin etkileri herkes için aynı olmadığı gibi, farklılıkları dikkate almayan iklim politikaları da herkese eşit ve adil sonuçlar sağlamaz. Bu nedenle iklim eylemini yalnızca emisyon azaltımı ve teknik uyum tedbirleriyle değil; çevresel bilgiye erişim, karar alma süreçlerine anlamlı katılım, adalete erişim ve kamu otoritelerinin hesap verebilirliği üzerinden değerlendirmeliyiz. Kadınları yalnızca iklim krizinden etkilenen mağdurlar ve ‘kırılgan gruplar’ olarak görmek, onların bilgi, deneyim ve mücadelelerini görünmez kılar. Kadınlar, sahip oldukları bilgi, deneyim ve geliştirdikleri mücadele pratikleriyle iklim adaletinin asli özneleridir. COP31’e ev sahipliği yapacak Türkiye açısından iklim adaletine dair asıl ölçüt, verilen taahhütlerin kadınların yaşamında somut, eşitlikçi ve hak temelli bir dönüşüm yaratıp yaratmadığı olacak."

English