Tarımsal destek bütçesi 2027 yılında 235 milyar liraya çıktı

29 Ekim 2026 · Tarım Dünyası

Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığı koordinasyonunda hazırlanan yıllık programa göre, 2027 yılı tarımsal destekleme bütçesi yüzde 40,2 artışla 235 milyar liraya yükseltildi.

2027 Tarımsal Destekleme Bütçesi Kesinleşti

Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, 27 Ekim 2026 tarihli Resmi Gazete mükerrer sayısında yayımlandı. Yıllık programdaki verilere göre, 2027 yılı merkezi yönetim bütçesinden tarımsal destekleme hizmetlerine toplam 235 milyar lira doğrudan kaynak tahsis edildi. Tarımsal destek bütçesi 2025 yılında 158 milyar 550 milyon lira seviyesindeyken, 2026 yılında yüzde 5,7 oranında artış kaydederek 167 milyar 634 milyon liraya yükselmişti. 2027 yılı bütçesinde ise 2026 dönemine göre yüzde 40,2 oranında parasal genişlemeye gidildi.

Gecikmeli Ödeme Takvimi ve Gerekçeler

Türkiye'de yürütülen tarımsal destekleme mekanizmasında ödemeler bütçe tekniği gereği bir sonraki takvim yılı içerisinde çiftçilere aktarılıyor. Dolayısıyla 2027 yılı için planlanan 235 milyar liralık nakit kaynak, fiilen 2026 üretim sezonunda tarlaya giren üreticilerin hak edişlerini karşılayacak. Bütçedeki yüzde 40,2 oranındaki artışın temel sebebi olarak girdi maliyetlerindeki yükseliş gösteriliyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, bölgedeki jeopolitik gerilimler sebebiyle fırlayan mazot ve kimyevi gübre fiyatlarına dikkat çekerek çiftçinin artan maliyet baskısına karşı korunacağını ve destekleme katsayılarının revize edileceğini duyurmuştu.

Temel Destek Rakamlarında Yapılan Güncellemeler

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, hasat sonu maliyet hesaplamalarına göre desteklerin artırılacağını belirtmişti. 8 Eylül 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 2026 üretim yılı için daha önce dekar başına 310 lira olarak duyurulan temel destek miktarı, 57 liralık artışla dekar başına 367 liraya çıkarıldı. Bu ödeme üreticilerin hesaplarına 2027 yılı bahar aylarında geçecek. Aynı yasal düzenleme doğrultusunda 2027 üretim sezonuna ait dekar başına temel destek miktarı ise 442 lira olarak kayıtlara geçti.

Rekor Üretime Rağmen Model Değişimi

Türkiye İstatistik Kurumu tarafından 22 Ekim 2026 tarihinde açıklanan 2026 Yılı Bitkisel Üretim 2. Tahmini verilerine göre, toplam bitkisel üretim hacmi 143 milyon ton düzeyine ulaşarak rekor kırdı. Ancak prim desteği yerine getirilen dekar bazlı alan desteği, yüksek verim elde eden üreticinin gelir kaybı yaşamasına neden oldu. Kilo başına fark ödemesi uygulanmadığı için tarlasından 200 kilo buğday hasat eden çiftçi ile yüksek girdi yatırımıyla 500 kilo ürün alan üretici aynı dekar desteğine tabi tutuldu.

Mevzuattaki Bütçe Hedefinden Sapma Sürüyor

Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı verileri, yasal zorunlulukların bütçe hazırlıklarında karşılanamadığını somut olarak gösteriyor. 2006 yılında çıkarılan 5488 Sayılı Tarım Kanunu, 21. Madde Hükmü açık bir taahhüt içermektedir:

"tarımsal destekler gayri safi milli hasılanın en az yüzde 1’i olacak"

Kanun hükmü eksiksiz uygulansaydı, 2027 yılı genel bütçesinden tarımsal destekleme havuzuna 235 milyar lira yerine 1 trilyon 112 milyar lira kaynak tahsis edilmesi gerekecekti. Ayrılan toplam kaynak, yasal eşiğin belirgin biçimde altında kaldı.

Bitkisel Üretim Desteklerinde Rekor Pay

Program kapsamında tarımsal bütçenin yüzde 56,5'i bitkisel üretime ayrıldı. 2026 yılında yüzde 54,2 pay ile 90 milyar 889 milyon lira olan bitkisel üretim destekleme ödeneği, 2027 bütçesinde yüzde 46 artışla 132 milyar 730 milyon liraya yükseltildi. Telafi edici ödemelerde 2025 ve 2026 yıllarında uygulanan patates siğili desteği 2027 programından tamamen çıkarıldı. Telafi edici ödemeler faslındaki 3 milyar 242 milyon liralık bütçenin tümü çay budama tazminatı ve masraflarına tahsis edildi.

Hayvancılık Kalemindeki Artış Sınırlı Kaldı

Yıllık programda hayvancılık desteklerinin toplam bütçedeki payı yalnızca yüzde 0,5 artarak yüzde 21,8'den yüzde 22,3'e yükseldi. Hayvancılık kalemi 2025 yılında 27 milyar 950 milyon lira iken, 2026'da yüzde 31 artışla 36 milyar 615 milyon liraya taşınmıştı. 2027 yılı bütçesinde ise bu rakam yüzde 43,4 artışla 52 milyar 504 milyon lira oldu. 2024 yılında toplam bütçeden yüzde 23,3 pay alan sektör, yeni destekleme modeline geçişle birlikte eski payını geri kazanamadı.

Kırsal Kalkınma ve TARSİM Ödenekleri

Kırsal kalkınma amaçlı desteklerin bütçedeki payı düşüş eğilimine girdi. 2025'te 10 milyar 200 milyon lira olan kırsal kalkınma bütçesi, 2026'da 14 milyar 200 milyon liraya çıkmıştı. 2027 yılında yalnızca yüzde 12,7 artırılarak 16 milyar liraya bağlandı ve bütçe payı yüzde 6,8'e indi. Tarım sigortası havuzuna aktarılan TARSİM prim desteği ise yüzde 30,4 artışla 30 milyar liraya çıkarıldı. Diğer tarımsal destekler kalemi sertifikalı tohum ve sulama gibi başlıklarda 523,5 milyon lira öngörüldü.

Sıfırlanan Fark Ödemeleri ve Arz Açığı

Planlı üretim modeli kapsamında kaldırılan prim ödemelerine 2027 bütçesinde de yer verilmedi. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, 29 Ağustos 2024 Tarihli Resmi Gazete metninde açıkça düzenlenmişti:

"Öncelikle arz açığı veya planlama kapsamındaki ürünler olmak üzere ilgili üretim yılındaki üretim maliyetleri ile iç ve dış fiyatlar dikkate alınarak çiftçilerin, tarım politikaları amaç ve ilkelerine uyumunu kolaylaştırmak, üretimde sürdürülebilirliği sağlamak ve gelir kayıplarını telafi edebilmek amacıyla fark ödemesi desteği verilir. Her yıl, fark ödemesi kapsamına alınacak ürünler ve ödeme miktarı Tarım ve Orman Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ayrıca teklif edilir."

Bu yasal çerçeveye rağmen ilgili ödenek bütçeye yansıtılmadı. Pamuk ve ayçiçeğinde arz açığı sürerken fark ödemesi ödeneği tamamen sıfırlandı.

English