Meyvede Rekor Rekolteye Rağmen İhracatta Kur Baskısı Sürüyor
· GıdaTarım
Türkiye kirazda 1 milyon ton, şeftali ve nektarinde ise 1,2 milyon tonluk rekolteyle tarihi zirveye hazırlanırken, döviz kuru ve girdi maliyetleri ihracatçının kâr marjını baskılıyor.
Kiraz ve Vişnede Rekor Rekolte
Türkiye genelinde kiraz ve vişne rekoltesinin bu sezon 1 milyon ton seviyesine ulaşması bekleniyor. Geçtiğimiz yıl yaşanan don, kuraklık ve dolu zararlarının ardından üretimde yüzde 250 oranında dikkat çekici bir artış hesaplanıyor. Toplam üretimin yüzde 75 ila 80'ini kiraz, kalan kısmını ise vişne oluştururken, İzmir yüzde 14'lük pay ile iller arasında ilk sırada yer alıyor. Türkiye, 100'den fazla kiraz çeşidine ev sahipliği yapmasına rağmen Napolyon çeşidi ağırlıklı yapısını koruyarak normal sezonlardaki 750-800 bin tonluk hacmiyle dünya birinciliğini sürdürüyor.
İhracat ve Fiyat Baskısı Paradoksu
Üretimdeki yüksek artışa karşın tüketici fiyatlarındaki gerileme piyasa enflasyonu ve kur dengesizlikleri sebebiyle yalnızca yüzde 50 seviyesinde kaldı. Türkiye'nin on yıllık ortalama kiraz ihracatı 72 bin ton seviyesinde kalırken, en yüksek ihracat seviyesine 83 bin 500 ton ile 2023/24 sezonunda ulaşıldı ve toplam üretimin sadece yüzde 10'u ihraç edilebildi. Sektördeki bu tabloyu değerlendiren ABD Tarım Bakanlığı USDA Raporu şu tespitleri paylaştı:
"Yüksek girdi maliyetleri ve enflasyona kıyasla düşük kalan döviz kuru, Türk üreticilerini uluslararası pazarlarda daha az rekabetçi hale getirdi. Son iki yılda, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın dolar kuruna baskı uygulayarak enflasyonu dengeleme çabaları, Türk kiraz üreticilerinin yurt dışındaki rekabet gücünü daha da azalttı. Daha zayıf bir döviz kuru ile üreticiler, üretim maliyetlerini ihracat pazarlarında sunulan fiyatlarla karşılamakta zorlanıyor."
Şeftali ve Nektarinde Tarihi Zirve
Şeftali ve nektarin grubunda ise 1,2 milyon tonluk rekolte tahminiyle tüm zamanların üretim rekorunun kırılması bekleniyor. Ülkenin batı ve güney kıyılarında yoğunlaşan üretimde geçen sezona kıyasla yüzde 87 oranında artış öngörülürken, Türkiye dünya üçüncülüğü konumunu pekiştiriyor. Özellikle dış pazar talebiyle gelişen nektarin üretimi, son on yılda 80-100 bin ton seviyelerinden 400 bin tonluk güce ulaştı. Bölgedeki bahçeleri inceleyen ABD Tarım Bakanlığı USDA Raportörü şu değerlendirmede bulundu:
"Yüksek eğitimli ve derin bilgi sahibi yeni nesil çiftçiler, tarımı modern, sektör odaklı bir girişime dönüştürmektedir. Bu kişiler, geleneksel aile çiftliklerini miras almış ve onları ileri teknoloji bahçeleri olarak yeniden tasarlamış, gelişmiş teknolojiler ve yenilikçi yetiştirme yöntemleri kullanmaktadır. Yeni şeftali ve nektarin bahçelerine yaptıkları yatırımlar, üretkenliği ve kaliteyi artırmak için yeni meyve çeşitleriyle yapılan yatırımlardır."
Modern Bahçecilik ve Gelecek Hedefleri
Üretimdeki bu teknolojik dönüşüm ve verim artışı, ülkenin ihracat projeksiyonlarına da doğrudan yansıyor. Türkiye'nin 2026/27 sezonunda taze şeftali ve nektarin ihracatını 200.000 ton seviyesine taşıması ve 2023/24 sezonunda elde edilen 257 milyon dolarlık gelir rekorunu geride bırakması bekleniyor. Tarım girişimcilerinin yüksek adaptasyon kabiliyetine rağmen, girdi maliyetleri ve kur dengeleri sektörün finansal getirisini doğrudan etkilemeye devam ediyor.