Kadın çiftçiler iklim krizi ve kayıt dışılıkla mücadele ediyor

5 Ekim 2026 · Milliyet Ekonomi

Dünya genelinde gıdanın yüzde 13,2'si tedarik zincirinde kaybolurken, tarımsal iş gücünün belkemiğini oluşturan kadın üreticiler iklim krizinin etkileri ve yüksek kayıt dışılık oranıyla karşı karşıya kalıyor.

Küresel Gıda Kaybı ve Çevresel Etkiler

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) Gıda Kaybı Endeksi verilerine göre, dünya genelinde üretilen gıdaların yüzde 13,2’si hasat sonrasından perakende aşamasına kadar olan tedarik zincirinde kaybolmaktadır. Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) raporlarına göre ise tüketilmeyen gıdalar sebebiyle ortaya çıkan kayıp ve israf, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila 10’undan doğrudan sorumludur. Ziyan edilen her tarımsal ürün; harcanan suyun, enerjinin, toprağın ve emeğin de boşa gitmesi anlamına gelmektedir. Bu nedenle döngüsel ekonomi modeline geçilmesi tarımsal sistemleri korumak adına kritik önem taşımaktadır.

Sürdürülebilir Kalkınma ve Tarımsal İş Gücü

Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri doğrultusunda, 2030 yılına kadar tedarik zincirlerindeki hasat sonrası kayıpların azaltılması ve gıda israfının yarıya indirilmesi hedeflenmektedir. Dünya genelinde gıda arzının yaklaşık üçte birini küçük ölçekli üreticiler sağlamaktadır ve bu tarımsal iş gücünün yüzde 40’ını kadın çiftçiler oluşturmaktadır. Ancak kadın üreticiler kaynaklara erişim kısıtları sebebiyle iklim krizine karşı daha kırılgan bir konumda bulunmaktadır. Aşırı yüksek sıcaklıkla geçen her bir gün, kadın çiftçilerin ürettiği mahsulün toplam değerini erkek üreticilere kıyasla yüzde 3 oranında düşürmektedir.

Türkiye'de Kadınların Tarımdaki Kayıt Dışı Emeği

Türkiye’deki tarımsal üretimde kadınlar temel yapı taşını oluşturmasına rağmen ciddi bir istihdam güvencesizliği yaşamaktadır. Resmi verilere göre ülkemizde tarım sektöründe çalışan kadınların yaklaşık yüzde 92’si kayıt dışı olarak istihdam edilmektedir. Sözleşmesiz, sosyal güvencesiz ve ekseriyetle aile içi ücretsiz iş gücü şeklinde gerçekleşen bu emek, bitkisel ve hayvansal üretimin sürekliliğini sağlamaktadır. Çiftçilik faaliyetlerindeki bu görünmez katkı, iklim krizinin yarattığı kuraklık ve aşırı hava olayları karşısında en savunmasız kesimi oluşturmaktadır.

Tarlada ve Evde Çifte Çalışma Yükü

Samandağ Kadın Dayanışma Derneği Başkanı Hülya Rencüzoğulları Nehir sahadaki çalışma koşullarını şu sözlerle değerlendirmektedir:

"Sahada karşılaştığımız kadınlar toprağın veya ürünün sahibi değil; ekim, dikim, ayıklama, bağlama, hasat ve taşıma gibi üretimin en yoğun emek gerektiren aşamalarında yevmiyeyle çalışan kadınlar. Gıda üretiminin devam etmesini sağlayan bu emek, kayıt dışı çalışma ve sosyal güvencesizlik nedeniyle çoğu zaman istihdam verilerinde ve ekonomik değerlendirmelerde görünür değil. Kadınların çalışma günü de tarladan çıktıklarında sona ermiyor. Eve veya yaşam alanlarına (konteynır, gece kondu vb.) döndüklerinde yemek hazırlama, temizlik, çocukların ihtiyaçları, yaşlı, engelli, hasta aile bireylerinin bakımı gibi işleri sürdürmeye devam ediyorlar. Aşırı sıcaklarda saatlerce çalışan bir kadın açısından bu durum aynı gün içerisinde iki ayrı çalışma yükünün üst üste olması demek. İklim krizinin tarımsal üretimi zorlaştırması, çalışma dönemlerini ve koşullarını değiştirmesi veya üretim alanlarını daraltması halinde bunun ilk sonuçlarından biri de yevmiyeyle çalışan kadınların gelir kaybı olabiliyor."

Dirençli Gıda Sistemleri İçin Kadın Liderliği

Gıda kaybıyla mücadelenin çözümünde tarımsal üretimin her aşamasında yer alan kadınların güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekilmektedir. FAO Türkiye Temsilci Yardımcısı Dr. Ayşegül Selışık konunun önemini şu ifadelerle vurgulamaktadır:

"Gıda kaybı ve israfıyla mücadele politikalarının merkezinde kadınların bilgi, deneyim ve liderliği yer almalı. Kadın çiftçilerin güçlendirilmesi, sürdürülebilir tarım uygulamalarına erişimlerinin artırılması ve karar alma mekanizmalarında daha fazla temsil edilmeleri yalnızca toplumsal cinsiyet eşitliği için değil, kadın çiftçilerin iklim-dirençli tarım uygulamalarına, toprağa, finansa ve teknolojiye erişimlerinin güvence altına alınması, daha dirençli gıda sistemleri, daha güçlü iklim politikaları ve daha sürdürülebilir bir gelecek için de gerekli."

Bu dönüşümün sağlanması tarımsal üretimde verimliliği ve gıda güvencesini artıracaktır.

English