TZOB raporuna göre üretici market makası 7 katı aştı

4 Ekim 2026 · TZOB

Türkiye Ziraat Odaları Birliği'nin Eylül ayı verilerine göre üretici ile market fiyatları arasındaki fark limonda yüzde 633'ü aşarken, mazot ve gübre gibi temel girdilerdeki yıllık maliyet artışı yüzde 70 seviyesine dayandı.

Türkiye Ziraat Odaları Birliği'nin yayımladığı Eylül 2026 raporuna göre, üretici ile market fiyatları arasındaki makas bazı ürünlerde 7,3 kata kadar çıktı. Kurumun verilerine göre en yüksek fiyat farkı yüzde 633,4 oranıyla limonda kaydedildi. Üreticide kilogramı 7,00 TL olan limonun market raflarındaki satış fiyatı 51,34 TL olarak belirlendi. TZOB açıklamasına göre, tarımsal ürünlerin tarladan perakende noktalarına ulaşana kadar geçirdiği aşamalar fiyat dengesini doğrudan etkiledi.

Kurumun açıkladığı verilere göre limonun ardından üretici ile market arasında en fazla fark görülen ürün yüzde 339,1 ile kuru incir oldu. Kuru incir üreticide 130,00 TL/kg iken markette 570,77 TL/kg seviyesinde satıldı. Havuçta yüzde 337,8 farkla üretici fiyatı 11,00 TL/kg, market fiyatı 48,16 TL/kg oldu. Elmada yüzde 237,9 farkla fiyat 21,66 TL/kg'dan 73,20 TL/kg'a, maydanozda ise yüzde 228,3 farkla 7,66 TL/adetten 25,14 TL/adete çıktı.

TZOB tarafından paylaşılan raporda, üretici ile market arasındaki fiyat farkının doğrudan üretici kârını yansıtmadığı vurgulandı. Ürünün hasat edilmesinden nihai tüketiciye ulaşmasına kadar olan süreçte hal rüsumu, nakliye, soğuk hava depolaması, ambalaj, işçilik ve fire kayıpları gibi unsurlar maliyetlere ekleniyor. Perakende zincirindeki işletme giderleri de bu aralığı genişletirken, hesaplanan oranlar yalnızca üretici ile perakende satış fiyatı arasındaki brüt farkı gösteriyor.

TZOB verilerine göre incelenen 36 ürünün 25'inde market fiyatları yükselirken, 11 üründe gerileme görüldü. Markette en yüksek fiyat artışı yüzde 26,0 ile patlıcanda gerçekleşti. Patlıcanı yüzde 21,1 ile kırmızı mercimek, yüzde 18,5 ile sivri biber, yüzde 16,4 ile yeşil mercimek ve Antep fıstığı izledi. Markette en çok ucuzlayan ürün ise yüzde 39,5 düşüşle limon oldu. Limonu yüzde 33,4 düşüşle yeşil soğan, yüzde 21,0 ile kuru soğan, yüzde 18,3 ile elma ve yüzde 14,3 ile mısırözü yağı takip etti.

Üretici tarafında Eylül ayında fiyatı en çok artan ürün yüzde 62,5 ile kuru fasulye oldu. TZOB verilerine göre kuru fasulyenin üretici fiyatı 39,86 TL/kg'dan 64,79 TL/kg'a çıktı. Patlıcan yüzde 23,3, elma yüzde 15,5, kabak yüzde 13,1 ve yeşil mercimek yüzde 12,1 oranında artış kaydetti. Buna karşılık üreticide kuru incir 250,00 TL/kg'dan 130,00 TL/kg'a inerek yüzde 48,0 geriledi; limon ise 10,00 TL/kg'dan 7,00 TL/kg'a düşerek yüzde 30,0 değer kaybetti.

TZOB raporunda üreticilerin temel girdi kalemlerinden olan kimyevi gübre fiyatlarındaki artışlara da yer verildi. DAP gübresi aylık bazda yüzde 9,9 artışla 44.002 TL/tondan 48.356 TL/tona ulaştı. ÜRE gübresi yüzde 6,7 artarak 27.330 TL/tondan 29.158 TL/tona yükseldi. Amonyum nitrat gübresinin tonu 21.672 TL'den 23.040 TL'ye, 20.20.0 kompoze gübresi 29.333 TL'den 31.279 TL'ye, amonyum sülfat ise 19.010 TL'den 19.282 TL'ye çıktı.

Rapora göre tarımsal üretimde kullanılan akaryakıt ve yem fiyatlarında da Eylül ayında yükseliş kaydedildi. Mazotun litre fiyatı Ağustos sonundaki 83,83 TL seviyesinden Eylül sonunda 94,60 TL'ye ulaşarak aylık yüzde 12,8 oranında arttı. Hayvancılık sektörünün temel girdilerinden olan süt yemi fiyatı yüzde 4'ün üzerinde artışla 18.341 TL/tondan 19.110 TL/tona, besi yemi fiyatı ise 19.569 TL/tondan 20.434 TL/tona yükseldi.

TZOB verilerine göre tarımsal girdilerde son bir yılda önemli artışlar gerçekleşti. Geçen yılın aynı ayına kıyasla mazot fiyatı yüzde 70,7, amonyum nitrat gübresi yüzde 69,2, amonyum sülfat gübresi yüzde 55,6 oranında arttı. Kompoze 20.20.0 gübresinde yıllık artış yüzde 38,6, DAP gübresinde yüzde 35,9 oldu. Hayvancılıkta kullanılan besi ve süt yemleri ise yıllık bazda yüzde 31,8 oranında artış gösterdi.

English