Yeni Hal Yasası taslağı Meclis Başkanlığına sunuldu

5 Kasım 2026 · Sabah Ekonomi

Meclis'e sunulan dokuz maddelik Hal Yasası taslağıyla komisyon oranları yüzde 4'e indirilirken spekülatif fiyat artışlarına hapis cezası geliyor.

Hal Yasası taslağında son aşama

Tarım ürünleri ticaretinde üretici ile tüketici arasındaki makası daraltmayı amaçlayan yeni Hal Yasası düzenlemesinde sona gelindi. AK Parti Grubu ile ilgili bakanlık bürokratlarının ortaklaşa yürüttüğü çalışma tamamlanarak kanun taslağı Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunuldu. Toplam dokuz maddeden oluşan yasa teklifi, tarımsal tedarik zincirindeki yapısal sorunları çözmeyi hedefliyor. Gıda Mühendisi Nurten Sırma, enflasyonda gıda kaleminin belirleyici ağırlığına dikkat çekerek süreci şu sözlerle değerlendirdi:

"Enflasyonda önemli bir kalem, gıda enflasyonu. Dolayısıyla uzun zaman aslında sebze meyve ticaretindeki tüm ticari düzen bir kontrol altına alınmaya çalışılır. Çünkü orada fiyatı suni olarak yükselten çeşitli eylemler tespit edildi"

Üretici kooperatiflerine güçlü destek ve muafiyet

Yeni düzenlemenin merkezinde tarımsal üretici örgütlerinin pazardaki payını artırmak yer alıyor. Tüketicinin korunması amacıyla bu yıl 22 mevzuat değişikliğinin hayata geçirildiğini belirten Ticaret Bakanı Ömer Bolat, üretici birlikleri ile kooperatiflerin hallerde ve pazarlarda çok daha etkin biçimde konumlanacağını vurguladı. Kanun taslağının kapsamını aktaran Ticaret Bakanı Ömer Bolat şu açıklamada bulundu:

"Sebze meyve ticaretiyle ilgili olarak 2012 yılında çıkarılan Hal Kanunu'nun zaman zaman yapılmış değişikliklerinden sonra yine kapsamlı bir değişiklikle üretici birliklerinin, üretici kooperatiflerinin kurulmasını, hallerde ve pazarlarda daha fazla yer almasını ve kendilerinin hal kurmasında maddi destekle desteklenmesini öneren; vergi, rüsum gibi muafiyetlerden yararlanmalarını sağlayan kanun taslağımız da Meclisteki Grubumuza sunulmuştur"

Düzenleme ile tarımsal kooperatif sayısının iki katına çıkarılması amaçlanıyor.

Komisyon oranları ve hapis cezası yaptırımı

Taslak metin, fahiş kârlar elde eden aracılara yönelik caydırıcı hukuki yaptırımlar öngörüyor. Kurallara uymayarak spekülatif fiyat artışlarına yol açan aktörlere idari para cezalarının yanı sıra hapis cezası uygulanması planlanıyor. Kayıt dışı ticaretin sonlandırılması ve vergi kayıplarının önlenmesi hedeflenirken, komisyon oranlarında da köklü bir kesintiye gidiliyor. Sektördeki mükerrer alım satımların mercek altına alındığını bildiren Gıda Mühendisi Nurten Sırma, komisyoncuların aldığı yüzde 8'lik komisyon oranının yüzde 4 düzeyine indirileceğini ve gereksiz aracı kademelerinin tasfiye edileceğini açıkladı.

Tarladan rafa aracısız satış modeli

Yasa teklifiyle üreticinin ürününü doğrudan marketlere, tüketiciye veya dijital kanallara satmasının önü açılıyor. Pazar yerlerinde ve toptancı hallerinde gerçek üreticilere, birlikler ve kooperatifler üzerinden özel tahsisli satış alanları zorunlu hale getirilecek. Yerli üreticiye raflarında yer ayıran market zincirlerine ise çeşitli vergisel teşvikler sunulacak. Tarlada üretilen ürünün doğrudan tüketiciyle buluşması sağlanarak zincirdeki katma değersiz fiyat şişkinliğinin kırılması hedeflenirken, marketlerde satılan ürünlerin büyük bölümünün yerli menşeli olması kuralı getirilecek.

Dijital takip ve Hal Kayıt Sistemi

Ürün hareketlerinin tarladan çıkış anından sofraya ulaşana kadar izlenebilmesi amacıyla toptancı hallerinde dijital altyapı güçlendirilecek. Hal Kayıt Sistemi (HKS) üzerinden bildirim, satış ve denetim süreçleri tamamen şeffaf yürütülecek. Mobil mağazalardan indirilebilen HKS uygulamasıyla tüketiciler, QR kod okutarak aldıkları sebze ve meyvenin üreticiden çıkış fiyatını ve satış fiyatını anında görebilecek. Türkiye'de üretilen meyve ve sebzenin yalnızca yüzde 30'unun hallere girdiğini, kalan yüzde 70'lik bölümün zincir tedarikçilerde olduğunu belirten Nurten Sırma, dijital izlenebilirliğin kritik önem taşıdığını kaydetti.

Tüketici fiyatları ve adil rekabet beklentisi

Yeni düzenlemenin temel gerekçesi olarak üretici ve perakende fiyatları arasındaki uçurum gösteriliyor. Saha gözlemlerini aktaran Gıda Mühendisi Nurten Sırma, mevcut piyasa çarpıklığını şu somut örnekle dile getirdi:

"Ayaş domatesi üreten bir çiftçi 100 metre ilerideki aynı bölgedeki bir markette 8 liraya ürettiği domatesi 100 liraya görüyorsa o zaman sistemde bir yapısal bozukluk var."

Hal Yasası ve ardından netleşecek Perakende Yasası ile birlikte toptancı hallerinin birbirini kollayan tüccar düzeninden çıkarılması, adil bir piyasa rekabetinin tesis edilmesi ve tüketicinin ucuz gıdaya erişmesi hedefleniyor.

English