Mavi yüzgeçli orkinoslar Marmara'daki tarihsel habitatına dönüyor

11 Eylül 2026 · Anadolu Ajansı

Marmara Denizi, Boğaz ve Haliç'te yeniden görülmeye başlayan orkinosların, uluslararası koruma önlemleri ve av kaynaklarının takibi sayesinde tarihsel göç koridoruna geri döndüğü bildirildi.

Orkinosların Tarihsel Göç Alanına Dönüşü

Marmara Denizi, Haliç, İstanbul Boğazı ve İzmit Körfezi'nde son günlerde orkinos gözlemlerinde yaşanan artış deniz ekosisteminde heyecan yarattı. İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Balıkçılık ve Su Ürünleri İşleme Teknolojisi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Taner Yıldız, bu hareketliliği Atlantik mavi yüzgeçli orkinosunun eski göç yollarını yeniden kullanmaya başlamasının ilk sinyalleri olarak değerlendirdi. İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Taner Yıldız şu değerlendirmede bulundu:

"Son günlerde Haliç, İstanbul Boğazı veya İzmit Körfezi’nde görülen bireyleri tamamen yeni bir habitat keşfeden balıklar olarak değil, türün tarihsel ekolojik alanına geri dönen bireyler olarak değerlendirmek bana daha anlamlı geliyor. Yani orkinoslar yeni gelmedi, geri gelmeye başladılar."

Geçmiş Dönem Balıkçılık ve Av Verileri

Bölgedeki tarihsel orkinos varlığı incelendiğinde Ege Denizi'nden başlayıp Marmara ve Boğaz üzerinden Karadeniz'e uzanan güçlü bir rota öne çıkıyor. Göçlerin geçmişte nisan ayında başlayıp ağustosta tamamlandığını ve kış aylarında palamut, uskumru gibi balıklarla beslenildiğini aktaran İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Taner Yıldız şu bilgileri paylaştı:

"İstanbul Balıkhanesi kayıtlarına göre yalnızca 1913-1914 döneminde 537 bin 455 kilogram orkinos satılmış. Burada on yıllar önce mevcut olmayan bir türün ortaya çıkmasından değil, çok eski ve güçlü bir tarihsel varlığı bulunan, ancak bu bölgesel göç davranışını büyük ölçüde kaybetmiş bir türün yeniden görülmeye başlamasından söz ediyoruz."

Tarihsel kayıtlarda dalyan başına sezonda 100-150 adet ve 100-450 kilogram ağırlığında orkinos yakalandığı da belgeleniyor.

Stok Toparlanması ve Ekolojik Nedenler

Türün bölgede yeniden boy göstermesinde Atlantik Ton Balıklarının Korunması Uluslararası Komisyonu (ICCAT) tarafından 2000'li yıllardan bu yana yürütülen koruma planlarının etkisi büyük oldu. Sıcaklık artışının tek başına bir gerekçe olamayacağını vurgulayan İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Taner Yıldız şunları kaydetti:

"Orkinos geniş bir sıcaklık aralığında yaşayabiliyor. Beslenme alanları sıcaklığın yanı sıra akıntılar, klorofil cepheleri ve üretken oşinografik yapılarla ilişkili olabiliyor. Bu nedenle 'Su sıcaklığı arttı, orkinos geri geldi' şeklindeki tek faktörlü açıklama yetersiz kalacaktır. İlk sorulacak sorulardan biri su sıcaklığından önce 'Bu orkinoslar hangi avı takip ediyor?' olmalı. Haliç, İstanbul Boğazı ve İzmit Körfezi'nde görülen orkinoslar besin kaynaklarıyla birlikte incelenmeli ve beslendikleri türlerin mevsimsel dağılımları takip edilmeli."

Göç Koridorunun Belirlenmesi ve Takibi

Bölgede münferit olarak görülen birkaç bireyin kalıcı bir göç düzeninin kurulduğunu kanıtlamak için yetersiz olduğunu belirten uzmanlar, sürecin dikkatle takip edilmesi gerektiğini vurguluyor. Düzenli bir tarihsel koridorun teyit edilmesi için birey sayısındaki artışın dönemsel olarak tekrarlanması ve hareket örüntülerinin pelajik balık bolluğuyla eşleşmesi şart görülüyor. Karadeniz'in geçmişte üreme alanı olarak tanımlandığını hatırlatan Yıldız, Marmara-Karadeniz hattındaki bilimsel izleme çalışmalarının türün geleceği açısından kritik önemde olduğunu ifade etti.

Yaban Hayatında Elle Besleme Riski

Son günlerde vatandaşların ve balıkçıların orkinosları teknelerden yiyecek atarak beslemeye çalışması bilim insanları tarafından endişeyle karşılanıyor. Bu durumun türün doğal avlanma reflekslerini bozabileceğini belirten İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Taner Yıldız uyardı:

"Doğrudan yabani orkinos bireylerinin insanlar tarafından beslenmesi üzerine deneysel bir literatür bulunmuyor. Dolayısıyla yunus veya diğer deniz canlılarındaki sonuçları orkinosa doğrudan aktarmak doğru olmaz. Ama davranışsal koşullanma mekanizması açısından endişelenebiliriz. Düzenli yiyecek verilirse orkinosların doğal olarak av sürülerini takip etmek yerine belirli bir noktayı, insanları veya tekneleri yiyecekle ilişkilendirmesi olası. Yaban hayvanlarında insan kaynaklı besin desteği o türün bireylerinin davranış ve dağılımını değiştirebilir."

English