Toprağın Belleği ve Kırsalın Gençleşme Sancısı: Yeni Nesil Bir İmece Mümkün mü?
· Doç. Dr. Ayşe Gündüz
Kırsal nüfus hızla yaşlanırken, gençlerin topraktan kopuşu yalnızca ekonomik bir göç değil, aynı zamanda derin bir sosyolojik ve kültürel yarılmadır. Gıda egemenliğimizi teminat altına almanın tek yolu, genç kuşakları toprağın sadece işçisi değil, kırsal dönüşümün ve yeni nesil kooperatifçiliğin öncüsü kılmaktan geçiyor.
Anadolu bozkırında ya da Ege’nin zeytinliklerle bezeli bir köy kahvesinde oturduğunuzda ilk dikkatinizi çeken şey, mekânın zamana karşı direnen dinginliği kadar masalardaki saçların beyazlığıdır. Bugün Türkiye’de çiftçilerimizin yaş ortalaması 58’i aşmış durumda. Bu rakam yalnızca demografik bir istatistik değil; soframıza gelen ekmeğin, dalından koparılan meyvenin ve toprağın asırlık hafızasının sessiz bir uçuruma doğru sürüklendiğinin en somut uyarısıdır.
Kırsal sosyoloji bize öğretir ki; toprak yalnızca bir üretim faktörü ya da mülkiyet nesnesi değildir; bir kimlik, bir aidiyet ve nesiller arası aktarılan kadim bir yaşam kültürüdür. Ancak son otuz yılda dayatılan tarım politikaları, yükselen girdi maliyetleri ve kentin parıltılı vaatleri, gençleri topraktan kopardı. Köyde kalmak adeta bir "başarısızlık", kente göçüp güvencesiz hizmet sektöründe erimek ise bir "kurtuluş" gibi pazarlandı. Sonuçta elimizde kalan; boşalan köyler, ıssızlaşan meralar ve emeğinin karşılığını alamadığı için çocuğuna "Sen kurtul, buralarda kalma" diyen kırgın bir çiftçi kuşağı oldu.
Oysa bugün karşı karşıya olduğumuz iklim krizi ve küresel gıda güvensizliği, tarımın stratejik değerini her zamankinden daha hayati kılıyor. Gençleri kırsalda tutmanın ya da tersine göçü teşvik etmenin yolu romantik köy güzellemelerinden değil, onların onurlu ve refah içinde yaşayabileceği sosyo-ekonomik ekosistemler inşa etmekten geçer. Tam da bu noktada, geleneksel imece ruhunu modern teknolojiler ve demokratik yönetim anlayışıyla birleştiren "Yeni Nesil Kooperatifçilik" modeline mecburuz.
Genç kuşak, toprağa dönmek için sadece traktör anahtarı değil; dijital tarım araçları, adil pazar erişimi, sosyal güvence ve en önemlisi karar mekanizmalarında söz hakkı istiyor. Üretimden pazarlamaya, agroekolojiden karbon ayak izi takibine kadar her aşamada örgütlenmiş, şeffaf ve tabandan tavana yönetilen kooperatifler; gençlere hem girişimcilik alanı hem de toplumsal bir amaç sunabilir. Kırsal kalkınma, tarladaki ürünü metalaştırmadan, çiftçinin refahını ve ekosistemin sağlığını önceleyen kolektif bir dayanışma ağıyla mümkündür.
Toprağın belleğini kaybetmeden kırsalı yeniden gençleştirmek zorundayız. Çünkü gençlerin sahip çıkmadığı bir coğrafyada ne gıda egemenliğinden ne de bağımsız bir gelecekten söz edilebilir. Şimdi vakit, kırsalı terk edilmişliğin hüznünden kurtarıp, dayanışmanın ve üretimin umut bahçesine dönüştürme vaktidir.