İran'da Gıda Enflasyonu Yüzde 130 Sınırına Dayandı
· Dünya Gazetesi
İran'da savaş ortamı, yaptırımlar ve riyaldeki değer kaybı nedeniyle gıda enflasyonu yüzde 130'a ulaşırken, temel gıda harcamalarında taksitli ödeme dönemi başladı.
Gıda Fiyatlarında Rekor Artış Yaşanıyor
İran'da devam eden savaş ortamı, uluslararası yaptırımlar ve ulusal para birimindeki sert değer kaybı, gıda piyasasında eşi benzeri görülmemiş bir fiyat artışına yol açtı. Temmuz ayı verilerine göre ülkede genel tüketici enflasyonu yüzde 87,9 seviyesinde gerçekleşirken, gıda fiyatlarındaki yıllık artış oranı yüzde 130 sınırına yaklaştı. Haziran ayında yüzde 88,6 ile rekor kıran genel enflasyonda görülen sınırlı düşüşe rağmen, gıda kalemlerindeki olağanüstü pahalılık hanehalkının alım gücünü tamamen tüketmeye devam ediyor.
Temel Gıdada Taksitli Alışveriş Dönemi
Alım gücünün hızla erimesiyle birlikte ülkede daha önce yalnızca beyaz eşya ve elektronik alımlarında tercih edilen vadeli ödeme sistemleri market reyonlarına taşındı. SnappPay ve TechnoPay gibi şirketlerin sunduğu ertelenmiş ödeme çözümleri artık temel mutfak masraflarını karşılamak amacıyla yoğun şekilde kullanılıyor. Süpermarketler ve perakendeciler gıda ürünlerini taksitli satış modellerine dahil ederken, birçok satış noktasında temel gıda ve tüketim paketlerinin 4 ila 8 takside bölündüğü görülüyor.
Sofralarda Porsiyonlar Küçülüyor ve Tasarruflar Eriyor
Derinleşen hayat pahalılığı nedeniyle restoran ve lokantalar artan girdi maliyetlerini dengelemek amacıyla fiyat yükseltmek yerine servis porsiyonlarını küçültme yoluna gidiyor. Düşük gelirli ailelerin ucuz ve indirimli gıda maddelerine olan talebi hızla artarken, temel ihtiyaç dışındaki harcamalar neredeyse tamamen durma noktasına geldi. Karşılanamayan günlük mutfak giderleri sebebiyle pek çok hane, uzun yıllardır tasarruf aracı olarak biriktirdiği kişisel altınlarını bozdurarak gıda alışverişlerini finanse etmek zorunda kalıyor.
Savaş ve Yaptırımların Ağır Faturası
İran ekonomisinin uzun süredir boğuştuğu döviz darboğazı ve yapısal krizler, tırmanan bölgesel çatışmalar ve dış ticaret kanallarının daralmasıyla çok daha ağır bir tabloya dönüştü. İran yönetiminin daha önce paylaştığı resmi tahminlere göre savaşın ülke ekonomisine kestiği toplam fatura yaklaşık 270 milyar dolar düzeyine ulaştı. Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından yayımlanan tahmin raporunda ise İran ekonomisinin 2026 yılında yüzde 5,4 daralacağı, yıllık tüketici fiyat artışının ise yüzde 68,9 olacağı öngörülüyor.
Gıda Yardımları ve Gelecek Beklentileri
Toplumsal kırılganlığın derinleşmesi üzerine Tahran yönetimi dar gelirli kesimlere yönelik sosyal koruma ve gıda yardımı programlarını genişletmeyi hedefliyor. Ancak gıda enflasyonunun üç haneli rakamlara ulaşması nedeniyle planlanan nakdi ve ayni desteklerin reel satın alma gücünün yetersiz kalabileceği belirtiliyor. Ülkedeki tarımsal tedarik zinciri ve gıda fiyatlarının seyri; savaşın süresine, ticari yaptırımların geleceğine, sınır kapılarındaki duruma ve İran riyalinin döviz karşısındaki değerine doğrudan bağlı olmaya devam edecek.