Andık mağarasında 8 bin yıllık incir bulundu

10 Eylül 2026 · Dünya Gazetesi

Balıkesir'in Havran ilçesindeki Andık Mağarası'nda yürütülen arkeolojik kazılarda, coğrafi işaret tescilli Havran siyah incirinin Neolitik Dönem'e uzanan 8 bin yıllık karbonlaşmış kalıntılarına ulaşıldı.

Mağarada 8 Bin Yıllık İncir

Balıkesir'in Havran ilçesinde yer alan Andık Mağarası'ndaki arkeolojik kazılarda, coğrafi işaret tescilli Havran siyah incirinin 8 bin yıllık kalıntılarına ulaşıldı. Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle, Balıkesir Kuva-yi Milliye Müzesi Müdürlüğü, Balıkesir Büyükşehir Belediyesi ve Havran Belediyesinin destekleriyle yürütülen kazılar, bölgenin kadim tarım geçmişini gün yüzüne çıkardı. İlk olarak 1949 yılında Prof. Dr. Kılıç Kökten tarafından keşfedilen mağarada yapılan titiz çalışmalar, yörenin geleneksel meyvecilik mirasının Neolitik Dönem'e kadar uzandığını kanıtladı.

Andık Mağarasında Zorlu Kazı Mesaisi

İlçenin İnönü Mahallesi'ne yaklaşık 2 kilometre mesafedeki Kocaçal Tepe'nin İnboğazı mevkisinde çalışan kazı ekibi, her sabah patika yolları arazi araçlarıyla aşıp malzemelerini eşeklerle taşıyarak mağaraya ulaşıyor. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Derya Yalçıklı başkanlığındaki ekip, 59 metre derinlikteki çok galerili yapıda kazılarını sürdürüyor. Mağara duvarlarında dağ zirvesi ve leopar figürlerinin yanı sıra çok sayıda seramik kap, taş ve kemikten alet gün ışığına çıkarılıyor.

Neolitik Döneme Uzanan Yaşam İzleri

Kazı Başkanı Prof. Dr. Derya Yalçıklı, mağaranın milattan önce 6700'lü yıllardan itibaren yerleşim gördüğünü belirterek dönemsel tabakalanmayı şu sözlerle aktardı:

"Daha çok Erken Tunç Çağı'nda başlıyor ve Geç Tunç Çağı'nın ortalarına kadar sürüyor. Yani tarih olarak milattan önce 3000 ortalarına kadarki bir süreci içeriyor. Daha sonraki bulgularımızda Bizans döneminde de kısa kullanışlarının olduğunu saptıyoruz."

Mağaradaki mimari ve alet buluntularına değinen ÇOMÜ Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Derya Yalçıklı, taban düzenlemelerinin önemini şöyle açıkladı:

"Yaşam birimleri ve tabanları bulduk, yaşam seviyelerini saptayabiliyoruz. Günlük kullandıkları kaplar, öğütme taşları, bahsettiğimiz dönemlerin metalin çok kullanılmadığı hatta olmadığı dönemler olması nedeniyle daha çok kemik, taş ve kesici aletlerden oluşan bir koleksiyon söz konusudur. Balıkesir'in Ege'ye açılan bölgesi için bize bu dönemler hakkında bilmediğimiz birçok bilgiyi aktaran tabakalarda çalışıyoruz. Bu sene çok ilginç taban düzenlemeleriyle karşılaştık. Mağaralarda böyle taban düzenlemelerini çok bilmiyoruz. Yani bir konutta yapılan taban düzenlemesinin benzerini mağarada seramiğin kullanılmadığı evrelerde yakalamış durumdayız. Bu da tabii hem bölge için hem de Anadolu arkeolojisi için de çok iyi bir sonuç."

TÜBİTAK Analizinde Tarihi Sonuç

Kazı tabakalarında arpa ve buğday gibi temel tarım ürünlerinin yanı sıra depolanmış halde karbonlaşmış incir kalıntıları tespit edildi. Kalıntıların analiz sürecini anlatan Prof. Dr. Derya Yalçıklı, şu değerlendirmede bulundu:

"Havran'ın önemli ürünlerinden biri, coğrafi işaret tescilli incirdir. Biz de bunun karbonlaşmış halini bulduk. İncir kalıntılarının TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi'nde yapılan Karbon-14 testine göre milattan önce 6300 yılına tarihlendiği görüyoruz. Yani Havran'ın meşhur incirinin aslında Neolitik Dönem'den beri bölgede var olduğunu söyleyebiliriz. Beslenme için tabii ki birçok ürünü buluyoruz. Arpa, buğday, birçok ürünü saptadığımız tabakalarda ele geçiriyoruz ama incir çok iyi korumuş ve yani sayısı da oldukça fazla. Bir kenara yığılmış, depolanmış durumda. Demek ki o dönemde beslenme için kullanılan ürünlerden, meyvelerden biri."

Havran Tarımının Köklü Mirası

Kazı çalışmalarına yerel yönetim olarak kesintisiz katkı sağladıklarını belirten Havran Belediye Başkanı Emin Ersoy, elde edilen bulguların ilçe tarım tarihi açısından taşıdığı değere işaret etti. Kazı heyetine teşekkürlerini ileten Havran Belediye Başkanı Emin Ersoy, şu ifadeleri kullandı:

"Mağarada her yıl çok eski yıllara ait değerler, materyaller çıkarılmaktadır."

Ortaya çıkarılan 8 bin yıllık incir kalıntıları, Havran siyah incirinin bölgedeki bin yıllık tarımsal köklerini somut biçimde belgeledi.

English