Ayçiçeğinde üretim artıyor ancak ithalat bağımlılığı sürüyor

29 Eylül 2026 · GıdaTarım

Kuraklığa dayanıklılığı nedeniyle ekim alanı genişleyen ayçiçeğinde rekolte artışı öngörülürken, maliyet artışları ve yoğun ithalat yerli üretici üzerindeki baskıyı artırıyor.

Türkiye genelinde yağlı tohumlu bitkilerin üretim planlamasına dahil edilmesiyle birlikte ayçiçeği stratejik bir konuma ulaştı. İklim krizine bağlı su kıtlığı, mısır ve pamuğa kıyasla daha az su tüketen ayçiçeğine yönelimi hızlandırıyor. Mevcut şartlarda üretimin yaklaşık yüzde 70'i yağışa bağlı kuru tarım arazilerinde sürdürülürken, sulu tarımın payı yüzde 30 seviyesinde kalıyor. Geleneksel üretim merkezi Trakya ve Marmara'nın yanı sıra Ege, İç ve Güneydoğu Anadolu'da ekim alanları belirgin şekilde genişliyor.

Artan girdi maliyetlerine karşın alım fiyatlarının düşük kalması ve yoğun ithalat uygulamaları üreticinin gelir dengesini olumsuz etkiliyor. Trakya bölgesindeki yarım kalan baraj projelerinin tamamlanarak sulu tarıma geçilmesi durumunda ülkenin Rusya ve Ukrayna kaynaklı ithalat bağımlılığını sonlandırabileceği belirtiliyor. Ancak mevcut fiyatlandırma ve ithalat tercihleri yerli üreticinin pazar payını baskılamaya devam ediyor. Üretimin planlama dahilinde desteklenmesi, yerli arz güvenliğini doğrudan sağlama potansiyeli taşıyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü raporuna göre, 2025/2026 sezonunda 996 bin hektar ekim alanından 1,9 milyon ton üretim elde edildi. TÜİK Bitkisel Üretim 1. Tahminine göre ise 2026 rekoltesinin yüzde 16,2 artışla 2,3 milyon tona ulaşması bekleniyor. Türkiye ihracatta 7. sırada yer alırken, aynı sezonun 8 aylık döneminde 1,3 milyon ton tohum ithalatı ve 93 bin ton ihracat kaydedildi. Kendine yeterlilik 2024/2025'te yüzde 63'e geriledi.

Türkiye'nin dünya ayçiçeği ithalatındaki payı 2024/2025 döneminde yüzde 30,2 iken 2025/2026 sezonunda yüzde 44,5 seviyesine tırmandı. Bu ham maddelerin önemli kısmı işlenerek bitkisel yağ şeklinde ihraç ediliyor. Öte yandan TÜİK verileri ile sektör tahminleri arasında 500-600 bin tonluk fark bulunuyor. Amerika Tarım Bakanlığı tarafından yayımlanan Türkiye Yağlı Tohumlar ve Ürünleri Yarı Yıllık Raporu da yerel istatistiklerden farklı güncel göstergeler sunarak sektördeki ayrışmayı belgeliyor.

English