Küçükbaş işletmelerinde kış öncesi bakım hazırlıkları hızlandı

5 Kasım 2026 · TarımTR

Tarım ve Orman Bakanlığı rehberine göre küçükbaş hayvancılıkta kış kayıplarını önlemek için 8 temel kontrol adımı ve rasyon planlaması gerekiyor.

Kış aylarında barınak ve sürü yönetimi

Kış mevsiminin yaklaşmasıyla birlikte küçükbaş hayvancılık işletmelerinde bakım ve besleme uygulamaları köklü biçimde değişiyor. Meraya dayalı üretim yapan yetiştiriciler açısından otlatma sürelerinin belirgin biçimde kısalması, hayvanların kapalı alanlarda barınma süresini ciddi oranda uzatmaktadır. Bu kritik geçiş sürecinde hayvanları yalnızca dondurucu soğuktan korumak tek başına yeterli bir koruyucu önlem sayılmıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı teknik dokümanlarına göre aşırı nem, kirli su kaynakları, ıslak zemin ve dengesiz rasyon uygulamaları verim kayıplarını doğrudan hızlandırıyor. Yetiştiricilerin zorlu kış şartları sahada tamamen bastırmadan evvel barınak altyapılarını, havalandırma kanallarını ve sürü bakım planlarını baştan sona gözden geçirmesi büyük bir gereklilik olarak öne çıkıyor.

Ağıllarda havalandırmanın hayati teknik rolü

Kış aylarında üreticilerin sahada en sık yaptığı hatalardan biri, hayvanların üşümesini engellemek gerekçesiyle ağıl pencerelerini ve hava menfezlerini tamamen kapatmaktır. Oysa küçükbaş hayvan barınaklarında havalandırma tertibatının birincil görevi yalnızca ortam ısısını ayarlamak değil, iç mekanda yoğun biçimde biriken zararlı gazları tahliye etmektir. Tarım ve Orman Bakanlığı koyun yetiştiriciliği teknik rehberinde açıklandığı üzere kapalı ortamdaki amonyak, toz ve mikroorganizmaların dışarı atılması solunum yolu enfeksiyonlarını engeller. Sıcaklığı yapay ve kontrolsüz olarak artırmak gayesiyle doğal havalandırmayı tamamen kesmek, tavanlarda ve duvarlarda tehlikeli yoğuşmaya yol açarak hayvanların ciğerlerine telafisi güç zararlar veren ağır bir mikroklima havası yaratmaktadır.

Kuru zemin ve altlık yönetiminin önemi

Küçükbaş işletmelerinde kış mevsimini kayıpsız atlatmanın ve başarıya ulaşmanın en kritik koşullarından biri zemin drenajının kusursuz çalışması ve altlığın her daim kuru tutulmasıdır. Çatı kaplamasından sızan yağmur suları, açık kapılardan rüzgarla giren kar birikintileri ya da taşan suluk sistemleri altlığı çamur haline getirebilmektedir. Bakanlığın küçükbaş hayvanların zorlu hava şartlarından korunmasına dair hazırladığı teknik rehberde; kuzu, oğlak ve yetişkin hayvanların ıslak zeminden mutlak surette uzak tutulması önemle isteniyor. Islak altlık hayvanların vücut enerjisini hızla tüketirken, başta tırnak çürüğü ve ölümcül ishal vakaları olmak üzere birçok bulaşıcı enfeksiyon hastalığının sürü içinde hızla yayılmasına zemin hazırlamaktadır.

Kışlık kaba yem stokunun planlanması

Soğuk hava dalgalarının başlaması mera verimliliğini tamamen düşürdüğü için işletmelerin kaba ve kesif yem ihtiyacı yılın en üst seviyesine tırmanır. Kış ortasında plansız biçimde yem temin etmeye çalışmak yetiştiriciyi piyasadaki yüksek fiyatlarla baş başa bırakarak üretim maliyetlerini katlamaktadır. Bütün sürüye ayrım yapmaksızın tek tip rasyon vermek yerine hayvanların canlı ağırlığına, gebelik dönemine, laktasyon durumuna ve genel kondisyonuna göre rasyonel bir ayrım yapılmalıdır. Özellikle gebeliğin son evresine giren anaç koyunlarda enerji ihtiyacı belirgin şekilde arttığından, doğum takvimi doğrultusunda yem rasyonlarının besin içeriği önceden dengelenmeli ve stoklar buna göre güvenceye alınmalıdır.

Soğuk havalarda kesintisiz temiz su temini

Kış mevsiminde yetiştiriciler genellikle kaba yem miktarına odaklanırken, hayvanların temiz ve ılık suya erişimini çoğunlukla ikinci plana atabilmektedir. Oysa koyun ve keçilerin sindirim sistemlerinin düzenli çalışabilmesi ve verilen rasyonlardan yüksek oranda faydalanabilmesi için sürekli tüketilebilir suya ulaşmaları zorunludur. Dondurucu soğukların etkili olduğu kış gecelerinde açıkta kalan ve donan suluklar hayvanların su tüketimini tamamen keserek ciddi metabolik hastalıklara yol açmaktadır. Bu doğrultuda sulukların donma riskine karşı titizlikle yalıtılması, tortu ve birikintilerden düzenli olarak arındırılması ve hayvanların boy hizasına göre rahatça ulaşabileceği yükseklikte bulunması büyük bir önem taşımaktadır.

Sürü genelinde kış öncesi sağlık taraması

Ağıla kapanma süreci başlamadan evvel sürünün tamamının kapsamlı bir sağlık kontrolünden ve detaylı fiziki muayeneden geçirilmesi tavsiye edilir. Topallık, kronik öksürük, burun akıntısı ya da ishal belirtisi gösteren hayvanların sürüden zamanında tecrit edilmemesi diğer bireyleri doğrudan riske atar. Bakanlık bilgilendirmelerinde hassas bünyeli kuzu ve oğlak barınaklarının daima kuru, temiz ve bol hava alan yapıda tutulması gerektiği emredilmektedir. Paraziter ilaçlamalar ile koruyucu aşı takviminin veteriner hekim gözetiminde aksatılmadan tamamlanması, kış kaynaklı sürü kayıplarını minimuma indirmektedir.

Gebe koyun ve keçilere özel bakım

Doğum sezonunun yaklaştığı kış günlerinde anaç hayvanların fiziki şartları diğer sürü fertlerinden titizlikle ayrılmalıdır. Gebe hayvanların kalabalık bölmelerde barındırılması, kaygan zeminler ve dar koridorlardan geçirilmesi yavru atma riskini belirgin ölçüde yükseltir. Tarım ve Orman Bakanlığı teknik kaynaklarında doğuma yaklaşan küçükbaşların birbirini ezebileceği sıkışık ortamlardan katiyen uzak tutulması gerektiği net biçimde bildirilmektedir. Bu nedenle gebe hayvanlar için daha geniş, tabanı bol ve temiz altlıkla beslenmiş özel doğum localarının eksiksiz biçimde hazırlanması şarttır.

Kış aylarında kontrollü mera otlatma planı

Küçükbaş işletmelerinin kış boyunca hayvanları bütünüyle dört duvar arasına kapatması her iklim bölgesi için zorunlu bir kural değildir. Bölgenin aldığı yağış miktarı, kar örtüsünün kalınlığı ve işletmenin bulunduğu arazinin mera yapısı kış otlatmasının sınırlarını çizmektedir. Çiftçiler hava şartlarının müsaade ettiği ılıman günlerde hayvanlarını kontrollü biçimde meraya çıkartarak hareket etmelerini ve temiz hava almalarını kolaylıkla sağlayabilir. Ancak aşırı don, şiddetli yağış ya da toprağın balçık olduğu günlerde meraya çıkılmamalı, işletmenin alternatif kaba yem stoku derhal devreye sokulmalıdır.

Yetiştiricilerin kış hazırlığında yaptığı temel hatalar

Kış hazırlıklarında üreticiler tarafından sahada en çok tekrarlanan 6 kritik hata işletmelerde verim kayıplarına davetiye çıkarmaktadır. Bunların başında hava girişlerini büsbütün kapatarak ağılı havasız bırakmak ve ıslak altlıkları günlerce değiştirmemek gelmektedir. Kaba yem tedarikini son haftaya bırakıp fahiş maliyetle karşılaşmak, donan sulukları kontrol etmemek ve gebe hayvanları sürüyle aynı tutmak diğer hatalardır. Ayrıca kapalı barınak ortamında hayvanların sergilediği ilk hastalık belirtilerini gözden kaçırmak, enfeksiyonların tüm ağıla hızla yayılmasına sebep olabilmektedir.

İşletmelerde kış öncesi yapılması gereken kontroller

Kış mevsimine girmeden önce küçükbaş işletmelerinde eksiksiz tamamlanması gereken 8 temel kontrol adımı bulunmaktadır. Öncelikle ağıl çatısı, pencereler, duvarlar ve zemin drenajı baştan aşağı tamir edilerek sızdırmazlık sağlanmalıdır. Havalandırma boşlukları temizlenmeli, taze ve bol kuru altlık stoku hazırlanmalı ve hayvan başına düşen kaba yem miktarı önceden hesaplanmalıdır. Sulukların donma emniyeti kontrol edildikten sonra zayıf, gebe ve genç hayvanlar ayrılmalı, veteriner kontrolü yapılarak sürünün doğum ve kayıt takvimi eksiksiz güncellenmelidir.

English