Tarımsal sulamada cazibeli ve pompajlı hat farkı açıldı

25 Eylül 2026 · TarımTR

Türkiye genelinde 2026 sulama sezonunda tek bir dekar maliyeti bulunmazken, tesis türü ve enerji giderlerine bağlı olarak birim fiyatlar arasındaki makas açılıyor.

Tarımsal üretimde en kritik girdi kalemlerinden biri olan sulama maliyetlerinde 2026 sezonunda Türkiye genelinde geçerli tek bir dekar fiyatı bulunmuyor. Su kullanım hizmet bedelleri, sulama birlikleri tarafından asgari tarifelerden az olmamak şartıyla belirlenirken, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından işletilen tesislerde de ürün ve tesis türüne göre farklı işletme ve bakım tarifeleri tatbik ediliyor. Dolayısıyla üreticilerin tek bir sabit dekar maliyeti üzerinden planlama yapması mümkün görünmüyor.

Sulama birim maliyetlerindeki bölgesel ve ürün bazlı farklılıkların temel nedenlerinden birini suyun tarlaya ulaştırılma yöntemi oluşturuyor. Suyun doğal kot farkından faydalanılarak aktarıldığı cazibeli sistemlerde maliyetler oldukça düşük seyrederken, suyun yükseltilmesi ve basınçlandırılması için elektrik enerjisi gerektiren pompajlı sistemlerde masraflar katlanıyor. Bu durum, aynı ürünün aynı coğrafyadaki sulama maliyetinin tesis türüne bağlı olarak birkaç kat değişebilmesine zemin hazırlıyor ve işletme bütçelerini doğrudan etkiliyor.

Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından işletilen Viranşehir II. Kademe Sulaması 2026 işletme ve bakım tarifesi, ürün çeşitliliğine göre belirlenen resmi bedelleri net biçimde ortaya koyuyor. Açıklanan DSİ tarifesine göre dekara sulama bedeli hububatta 563 TL/da, ayçiçeğinde 886 TL/da olarak belirlendi. Aynı tesiste yüksek su tüketen pamuk ve şeker pancarında dekar başına bedel 1.717 TL/da düzeyine çıkarken, çeltik ve şeker kamışı üretiminde 3.428 TL/da seviyesine ulaşıyor.

Mustafakemalpaşa Sulama Birliği'nin 2026 yılı su kullanım hizmet bedeli tarifesi, cazibeli ve pompajlı sulama arasındaki maliyet uçurumunu somutlaştırıyor. Birlik tarifesine göre cazibeli sulamada hububat 256 TL/da, ayçiçeği 495,19 TL/da, mısır ve pamuk 738,27 TL/da, şeker pancarı ise 932,56 TL/da olarak uygulanıyor. Pompajlı hatta geçildiğinde rakamlar hububatta 907,07 TL/da, ayçiçeğinde 1.296,56 TL/da, mısır ve pamukta 2.176,75 TL/da, şeker pancarında ise 2.460,63 TL/da seviyesine fırlıyor.

Tarifelerdeki dekar birim fiyatları geniş ölçekli arazilerde oldukça yüksek işletme giderlerine karşılık geliyor. Mustafakemalpaşa Sulama Birliği'nin 2026 pompajlı tarifesi baz alınarak yapılan hesaplamada, 100 dekar mısır veya pamuk eken bir çiftçinin ödeyeceği su bedeli 217 bin 675 TL'yi buluyor. Aynı birlikte 100 dekar alanda şeker pancarı üreten bir çiftçi için bu tutar 246 bin 63 TL seviyesine ulaşıyor. Bu rakamlar Türkiye geneli maliyeti değil, bölgesel pompaj tarifesini gösteriyor.

Sulama birlikleri 2026 asgari tarifesinde yer alan 69 TL/da tutarındaki rakam genel bir sulama bedeli olmayıp yalnızca yeraltı suyu kullanımına dair özel bir düzenlemeyi kapsıyor. DSİ'den izinli, belgeli veya ruhsatlı kuyulardan çekilen sular ile mevzuata uygun komşu araziler için 69 TL/da uygulanıyor. Ruhsatsız ve izinsiz kullanımlarda ise tarifenin yüzde 50'si tahsil ediliyor ve taban 69 TL/da olarak kalıyor; ancak bu bedel kuyu için harcanan elektrik veya yakıt masrafını içermiyor.

Sulama birliklerine yatırılan su kullanım hizmet bedeli ile üreticinin kendi tarlasında katlandığı toplam maliyet kavramsal olarak birbirinden ayrılıyor. Sulama birlikleri yönetim, bakım, onarım, enerji ve personel giderlerini karşılamak üzere tarife oluşturuyor. Ancak kendi kuyusunu ve dalgıç pompasını çalıştıran üreticinin akaryakıt, elektrik, trafo ve mekanik bakım harcamaları işletme bünyesinde ayrıca birikiyor. Gerçek sulama maliyeti, hizmet tarifesi ile üreticinin kendi enerji ve ekipman masraflarının toplamından meydana geliyor.

Artan enerji ve su maliyetleri karşısında Tarım ve Orman Bakanlığı, 2026 yılında modern sulama sistemleri yatırımları için yüzde 50 ile yüzde 70 arasında değişen oranlarda hibe desteği sağladı. Destekleme programı damla, yağmurlama, mikro yağmurlama, yüzey altı damla sulama, center pivot ve akıllı sulama altyapılarını kapsadı. Bakanlık duyurusuna göre bu hibe programı için resmi başvurular 29 Nisan 2026'da başlamış ve 12 Haziran 2026 saat 23.59 itibarıyla tamamlanmıştır.

Üreticilerin sağlıklı bir üretim planlaması yapabilmesi için sezonluk fiili harcamalarını dekara bölerek kendi gerçek sulama maliyetlerini hesaplamaları gerekiyor. Birliklere ödenen resmi harçlara sezonluk elektrik faturaları, mazot masrafları ve pompa bakım giderleri dahil edilmelidir. Örneğin sezon boyunca 100 dekar alanda toplam 180 bin TL sulama harcaması yapan bir işletmenin birim maliyeti dekara 1.800 TL olmaktadır; bu sebeple üreticilerin sadece resmi tarifelere değil, kendi tüketim değerlerine odaklanması gerekmektedir.

English