Hayvancılıkta Dijital Takip Dönemi Aselsan ile Başladı
· Tarım Dünyası
Tarım ve Orman Bakanlığı ile Savunma Sanayii Başkanlığı ortaklığında hayata geçirilen Güvenli Elektronik Küpe İzleme Sistemi, büyükbaş hayvan varlığını uçtan uca dijital takibe alıyor.
Dijital Küpe Dönemi Kars'ta Başladı
Tarım ve Orman Bakanlığı, hayvancılık sektöründe çığır açacak Güvenli Elektronik Küpe İzleme Sistemi'ni (GEKİS) Kars ilinde düzenlediği toplantıyla resmen kamuoyuna duyurdu. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı ve Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün’ün katılımıyla 7 Ağustos 2026 tarihinde yapılan lansmanda yerli sistem tanıtıldı. Kars'ın hayvancılık alanındaki bayrak şehir olması nedeniyle ilk uygulama noktası olarak seçildiği belirtildi. Proje ile birlikte geleneksel plastik küpelerin yerini mikroçipli akıllı takip sistemleri alacak.
Geliştirme Süreci ve Mühendislik Çalışmaları
Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda yürütülen proje, Aselsan mühendislerinin iki yılı aşkın titiz saha ve tasarım çalışmalarıyla tamamlandı. Hazırlık sürecinde sektörün tüm paydaşlarıyla toplam 46 proje gözden geçirme toplantısı gerçekleştirildi ve üretilen prototipler doğrudan zorlu çiftlik şartlarında test edildi. Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. Haluk Görgün, gıda güvenliği ve tedarik sürekliliğinin milli savunmanın ayrılmaz bir parçası olduğunu belirterek yerli sanayinin tarımsal kapasiteye katkısını öne çıkardı.
Büyükbaş Varlığında Tam İzlenebilirlik Hedefi
Yeni sistem sayesinde büyükbaş hayvanların doğumundan kesimhaneye kadar uzanan tüm yaşam döngüsünün yüzde 100 oranında dijital ortamda takip edilmesi hedefleniyor. Konuya ilişkin konuşan Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, sistemin sağladığı denetim altyapısını şu sözlerle aktardı:
"GEKİS sayesinde, artık her hayvanın dijital bir kimliği olacak. Doğumundan başlayıp aşıları, sağlık kayıtları, hareketleri, satış ve kesim süreçleri güvenli şekilde elektronik ortamda takip edilecek. Bu sistem basit bir küpenin ötesinde güvenli kayıt, güçlü takip ve sağlıklı üretimin adı olacak. Böylece hayvan hastalıklarına çok daha hızlı müdahale edebileceğiz, salgın risklerini daha etkin yöneteceğiz. Sahte ve kayıp küpe sorununu da büyük ölçüde ortadan kaldıracağız."
Milli Ekonomideki Dev Hayvancılık Değeri
Bakanlığın verilerine göre Türkiye'de 17 milyondan fazla büyükbaş hayvan bulunuyor ve bu sürünün toplam ekonomik değeri 1,5 trilyon liranın üzerinde hesaplanıyor. Sektörden yıllık 1 milyon 313 bin ton sığır eti ve 20 milyon tonun üzerinde inek sütü elde ediliyor. Üretilen et ve sütün yıllık parasal karşılığı ise yaklaşık 1,2 trilyon liraya ulaşıyor. Bu devasa ekonomik büyüklüğün daha önce fiziksel metotlarla izlenmesi nedeniyle yaşanan veri kayıpları dijital dönüşümle son bulacak.
Hastalık Yönetimi ve Verimlilik Artışı
Dijital küpe sayesinde sürü sağlığı anlık takip edilerek buzağı kayıpları düşürülecek ve ıslah faaliyetleri hızlanacak. Bakan Yumaklı, sistemin getireceği yalnızca yüzde 1'lik verim artışının bile milli ekonomide her yıl 12 milyar liralık katma değer bırakacağını vurguladı. Yapay zeka teknolojilerine dikkat çeken Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, veri odaklı karar süreçlerine ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
"Eğer sağlıklı bir veriniz yoksa, kayıt kuyudatınız yoksa teknolojiler bile istediğiniz sonucu vermez. Dolayısıyla bu yapay zeka çağında bu sistemle birlikte elde edeceğimiz verilerin işlenmesi ile beraber daha sağlıklı, daha hızlı ve daha uygulanabilir kararları inşallah hayata geçirmiş olacağız"
Sahte Küpe Sorununa Teknolojik Çözüm
Aselsan mühendislerince geliştirilen mikroçipli elektronik küpelerin kopyalanması veya başka bir hayvana nakledilmesi teknik olarak imkansız kılındı. Hayvanlara takılan dijital küpeler uzaktan el terminalleriyle okunarak veriler herhangi bir insan müdahalesi olmadan merkezi veritabanına aktarılıyor. Böylece sahte küpe basımı, mükerrer kayıtlar ve kaçak hayvan sevkleri tamamen engellenmiş olacak. Karantina altındaki hastalıklı hayvanların bölge dışına çıkarılması da anında tespit edilerek salgınların diğer illere yayılması önlenecek.
Projenin Geçmişi ve Pakdemirli Dönemi
Hayvancılıkta dijital küpe projesi ilk olarak 2020 senesinde dönemin Tarım ve Orman Bakanı Bekir Pakdemirli tarafından gündeme getirilmişti. Pakdemirli, 17 Şubat 2020 tarihindeki demecinde sistemin mantığını şu ifadelerle açıklamıştı:
"Kulak küpesi şu; her hayvanın kulağına bir tane cep telefonu asacağız. Yurtdışı toplantılarında anlatıyorum, çok hoşlarına gidiyor: ‘Bu inekten ineğe konuşmak için değil, insanların bilgi sahibi olması için’. İçinde komple cep telefonu altyapısı olan bir küpe"
Pakdemirli ayrıca projenin teknik detaylarına ve takip kabiliyetine ilişkin olarak sözlerini şöyle sürdürmüştü:
"Bu bir cep telefonu ama sürekli çalışan bir cep telefonu değil. Pili 5 sene dayanıyor, 2-3 günde bir uyanacak. Ondan sonra başlayacak; ‘merhaba, benim adım şu, ben buradayım, hayattayım, vücut ısım çok iyi, hasta değilim, kızgınlık dönemindeyim’, veterinere SMS atacak. Hemen gelecek veteriner, döllemesini yapacak mesela. Belli bir coğrafi bölgeyi geçmemesi gerekiyorsa, ‘bana belirlediğiniz alandayım’ diyecek."
O dönem dile getirilen bu hedefler çeşitli nedenlerle hayata geçirilememişti.
Üreticinin Merak Ettiği Maliyet Sorusu
Yeni sistemin sahada başarıya ulaşabilmesi için yetiştiricilerin omuzlayacağı maliyet yükünün netleşmesi bekleniyor. Sektör temsilcileri, küçük aile işletmelerinin yüksek cihaz ve uygulama bedellerini karşılamakta zorlanabileceğini dile getiriyor. Bakanlığın dijital küpe geçişinde ne kadarlık bir hibe veya destek sağlayacağı, küpeleme işlemlerinin il müdürlüklerince mi yoksa üretici birliklerince mi yapılacağı soruları henüz yanıt arıyor. Ayrıca küpelerin düşme oranları, pil ömürleri ve yenileme periyotları üreticilerin temel gündem maddeleri arasında yer alıyor.
Avrupa Birliği ve Küresel Uygulamalar
Gelişmiş ülkelerde hayvan izleme sistemleri uzun yıllardır yasal zorunluluk kapsamında başarıyla yürütülüyor. Avrupa Birliği, 1998 yılından bu yana kulak küpesini zorunlu tutarken 'çiftlikten sofraya' gıda güvenliği stratejisinde RFID radyo frekanslı tanıma teknolojilerinden yoğun biçimde yararlanıyor. Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Meksika ve Uruguay gibi büyük et üreticisi ülkeler de sürü sağlığını anlık izleyerek hem salgınları erken evrede bastırıyor hem de perakende sektörünün talep ettiği şeffaf izlenebilirlik standartlarını eksiksiz karşılıyor.
Avustralya Modeli ve Gelecek Beklentileri
Küresel arenadaki en başarılı izlenebilirlik örneklerinden biri 1999 yılında Avustralya'da kurulan Ulusal Hayvan Kimlik Sistemi (NLIS) olarak kabul ediliyor. Sığırlarda başlatılıp daha sonra koyun ve keçilere genişletilen bu sistem, biyolojik güvenlik ve ihracat pazarlarında kilit rol oynuyor. Türkiye'de hayata geçirilen GEKİS'in de benzer şekilde zamanla küçükbaş hayvanları kapsaması hedefleniyor. Sistemin etkin uygulanması halinde Türkiye'nin hayvancılık politikaları tahminlere değil, sahadan gelen anlık ve doğrulanmış verilere dayandırılabilecek.